Việt Nam và cơ hội dẫn dắt chuỗi cung ứng dệt may ASEAN

Từ lợi thế sản xuất đến vai trò kết nối chuỗi giá trị khu vực

Những năm gần đây, ASEAN ngày càng được nhắc đến như một điểm đến chiến lược của ngành dệt may toàn cầu. Với quy mô dân số hơn 600 triệu người, nguồn lao động dồi dào và môi trường đầu tư không ngừng được cải thiện, khu vực này đang thu hút sự quan tâm của nhiều tập đoàn sản xuất, thương hiệu thời trang và nhà mua hàng quốc tế.

Trong bức tranh chung đó, Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những quốc gia dẫn đầu về sản xuất và xuất khẩu hàng may mặc. Không chỉ duy trì vị thế trong nhóm các nước xuất khẩu dệt may lớn của thế giới, Việt Nam còn từng bước trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất của ASEAN.

Theo ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, với định hướng hội nhập quốc tế sâu rộng và đa dạng hóa thị trường, sản phẩm dệt may Việt Nam hiện đã có mặt tại 138 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây không chỉ là kết quả của quá trình mở rộng thị trường xuất khẩu mà còn phản ánh khả năng đáp ứng ngày càng tốt hơn các yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp Việt Nam.

Đáng chú ý, ASEAN đang trở thành một trong những thị trường xuất khẩu ổn định của dệt may Việt Nam. Số liệu từ Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho thấy, trong giai đoạn 2020-2025, tỷ trọng xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam sang ASEAN tăng từ 5,8% lên 6,74%.

Xu hướng này tiếp tục được duy trì trong quý I-2026. Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), trong ba tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu 144 triệu USD hàng dệt may sang Indonesia, 80 triệu USD sang Thái Lan, 42,5 triệu USD sang Malaysia và 22 triệu USD sang Philippines.

Những con số trên cho thấy ASEAN không chỉ là khu vực sản xuất mà còn đang trở thành thị trường tiêu thụ quan trọng đối với hàng dệt may Việt Nam. Sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa các nền kinh tế thành viên góp phần thúc đẩy hình thành chuỗi cung ứng nội khối có khả năng cạnh tranh cao hơn trên thị trường quốc tế.

Theo đánh giá của các chuyên gia, lợi thế của Việt Nam nói riêng và ASEAN nói chung không còn đơn thuần đến từ chi phí lao động cạnh tranh. Chất lượng nguồn nhân lực, năng lực tổ chức sản xuất, khả năng đáp ứng đơn hàng lớn cùng môi trường chính trị ổn định đang trở thành những yếu tố quyết định sức hấp dẫn của khu vực đối với các nhà đầu tư và thương hiệu quốc tế.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp toàn cầu đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, ASEAN được xem là khu vực hưởng lợi rõ nét từ làn sóng dịch chuyển sản xuất. Việt Nam, với mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp cùng kinh nghiệm tham gia sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu, đang có cơ hội lớn để nâng cao vai trò kết nối giữa các mắt xích trong khu vực.

Không dừng lại ở vị trí một trung tâm gia công, ngành dệt may Việt Nam đang hướng tới những khâu có giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế, phát triển sản phẩm, quản trị chuỗi cung ứng và cung cấp các giải pháp sản xuất toàn diện. Đây được xem là bước chuyển quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành trong giai đoạn mới.

Cơ hội dẫn dắt cuộc chuyển đổi xanh của ngành dệt may ASEAN

Bên cạnh cơ hội từ sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu, ngành dệt may ASEAN cũng đang đối mặt với những thách thức chưa từng có. Các quy định quốc tế liên quan đến phát triển bền vững, giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và kinh tế tuần hoàn ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu.

Đối với ngành dệt may - lĩnh vực sử dụng nhiều năng lượng, nước và nguyên liệu đầu vào - áp lực chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ đầu tư đổi mới công nghệ mà còn phải kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, bảo đảm tính minh bạch của dữ liệu và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn.

Trước yêu cầu đó, nhiều quốc gia ASEAN đang thúc đẩy xây dựng cơ sở hạ tầng Chất lượng (QI) nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp các doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, bảo đảm chất lượng sản phẩm và gia tăng giá trị xuất khẩu.

Các chuyên gia nhận định, trong tương lai gần, lợi thế cạnh tranh của ngành dệt may sẽ không còn nằm chủ yếu ở giá thành sản xuất mà chuyển sang khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững. Do đó, quốc gia nào thích ứng nhanh hơn sẽ có cơ hội chiếm lĩnh những phân khúc giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Việc tham gia hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đã giúp doanh nghiệp trong nước sớm làm quen với các yêu cầu về lao động, môi trường và truy xuất nguồn gốc. Nhiều doanh nghiệp dệt may hiện đã đầu tư vào năng lượng tái tạo, hệ thống xử lý nước thải, chuyển đổi số và các mô hình sản xuất tiết kiệm tài nguyên.

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường hợp tác nội khối ASEAN được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn khu vực. Các hiệp định thương mại tự do mà các quốc gia thành viên tham gia đang mở ra cơ hội thúc đẩy hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật, tăng cường kết nối thị trường và xây dựng tiếng nói chung trước những thay đổi của thương mại quốc tế.

Trong bối cảnh ngành dệt may toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng, vai trò của Việt Nam không chỉ được thể hiện qua năng lực sản xuất hay quy mô xuất khẩu. Quan trọng hơn, Việt Nam đang từng bước góp phần định hình các chuẩn mực mới về liên kết chuỗi cung ứng, phát triển bền vững và hội nhập khu vực, qua đó đóng góp tích cực vào mục tiêu đưa ASEAN trở thành một trong những trung tâm sản xuất dệt may quan trọng của thế giới trong những năm tới.