Đoàn kiểm tra liên ngành xã Nam Phù kiểm tra công tác vệ sinh an toàn thực phẩm tại chợ dân sinh trên địa bàn. Ảnh: Phương Xuyến
Đột phá quản lý an toàn thực phẩm
Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương cho biết, với năng lực hiện có, thành phố hiện mới tự cung ứng thực phẩm được khoảng 60% nhu cầu, phần còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung từ bên ngoài. Chính “độ trễ” trong cung ứng và chuỗi phân phối đa tầng nấc đã tạo ra những kẽ hở cho thực phẩm kém chất lượng “len lỏi” vào mâm cơm người dân.
Dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng công tác quản lý vẫn vấp phải những lực cản lớn: Lực lượng cán bộ cơ sở mỏng, sự bùng nổ của kinh doanh online, giao đồ ăn sẵn và đặc biệt là sự tồn tại của hàng loạt cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, thủ công. Vụ 300 tấn thịt lợn bệnh bị phát hiện gần đây là một hồi chuông cảnh tỉnh về sự buông lỏng quản lý. Thượng tá Vũ Thị Hoàng Yến, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu, môi trường (Công an thành phố Hà Nội) khẳng định, đó là hệ quả của sự thoái hóa vì vụ lợi, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người tiêu dùng.
Trước thực tế đó, Hà Nội chuyển dịch sang chiến lược quản lý theo chuỗi giá trị - từ sản xuất đến bàn ăn; siết chặt toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm; kiểm soát nguồn cung từ các khâu nuôi trồng, giết mổ đến vận chuyển.
Điển hình cho mô hình này là Công ty cổ phần Công nghệ Thực phẩm Vinh Anh (xã Thường Tín). Tại đây, quy trình giết mổ được hiện đại hóa hoàn toàn trên dây chuyền treo, không chạm đất để hạn chế vi khuẩn. Đặc biệt, sự hiện diện 24/7 của cán bộ thú y để kiểm tra lâm sàng và niêm phong từng lô hàng đã tạo nên một “lớp màng bảo vệ” thực chất. Đây chính là mô hình mà Hà Nội đang nỗ lực nhân rộng để xóa dần các lò mổ thủ công mất vệ sinh.
Tuy nhiên, để nhân rộng, Chủ tịch Hội Thú y Hà Nội Cấn Xuân Bình cho rằng, điều quan trọng là cần có lộ trình phù hợp để chuyển đổi từ giết mổ nhỏ lẻ sang tập trung, đi kèm với các ưu đãi về đất đai, tín dụng cho doanh nghiệp. Khi các khu giết mổ tập trung gắn liền với hệ thống chợ đầu mối và siêu thị, việc kiểm soát nguồn gốc sẽ trở nên minh bạch và dễ dàng hơn.
Bước vào Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026, Hà Nội đã thực hiện một bước tiến đột phá trong chuyển đổi số. Với việc ra mắt cổng thông tin an toàn thực phẩm (antoanthucpham.hanoi.gov.vn) - một hệ sinh thái tương tác đa chiều, người dân có thể tra cứu danh sách các cơ sở đạt chuẩn, nhận cảnh báo về thực phẩm “bẩn”, đặc biệt có thể gửi phản ánh vi phạm trực tiếp. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà yêu cầu, toàn bộ quá trình quản lý phải được “số hóa” để bảo đảm công bằng, khách quan.
Nhiều giải pháp căn cơ xóa “vùng tối” an toàn thực phẩm
Để giải quyết căn cơ các “điểm nghẽn”, nhiều ý kiến đề xuất ứng dụng công nghệ để hiện đại hóa quản trị an toàn thực phẩm. Trong đó, thành phố dự kiến triển khai thí điểm lắp đặt 100 camera AI tại các “điểm nóng” như chợ đầu mối và khu giết mổ, không chỉ để xử phạt mà còn để thay đổi nhận thức. Hệ thống này không chỉ giám sát 24/7 mà còn có khả năng tự động nhận diện các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm. Khi mọi hành vi đều có dữ liệu lưu trữ và minh chứng số, “vùng tối” của thực phẩm “bẩn” sẽ dần bị thu hẹp.
Bên cạnh đẩy mạnh việc quét mã QR tĩnh tại các quầy hàng chợ dân sinh và vận hành nhánh số 8 trên Tổng đài 1022 để tiếp nhận phản ánh của người dân, Hà Nội cũng dự kiến xây dựng Trung tâm Kiểm nghiệm thực phẩm đạt chuẩn quốc tế tại phường Hà Đông, với kinh phí dự kiến 312 tỷ đồng. Đây được xem là “lá chắn” về kỹ thuật để nâng cao năng lực giám sát chất lượng thực phẩm.
Mặt khác, Hà Nội cũng chú trọng xây dựng niềm tin thông qua các mô hình thí điểm. Trong đó, phường Hoàn Kiếm tiên phong với “tuyến phố an toàn thực phẩm có kiểm soát”. Tại đây, khi 100% hộ kinh doanh ký cam kết, nhân viên được tập huấn, công khai nguồn gốc nguyên liệu, lượng khách hàng đã tăng lên rõ rệt. Chủ cơ sở “Cơm một ngày mới” (phố Mã Mây, phường Hoàn Kiếm) Lê Anh Trung chia sẻ: “Minh bạch nguồn gốc và quy trình chế biến không chỉ là trách nhiệm mà còn là lợi thế cạnh tranh, giúp khẳng định uy tín và tạo dựng niềm tin với khách hàng”.
Để Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026 thực sự đạt kết quả, tạo chuyển biến cả về nhận thức lẫn hành động trong việc bảo vệ sức khỏe người dân, thành phố yêu cầu mỗi xã, phường lựa chọn ít nhất một mô hình an toàn thực phẩm để triển khai thí điểm. Đối với các bếp ăn trường học, sự giám sát từ phụ huynh và giáo viên được đặt lên hàng đầu. Thực đơn, nguồn gốc thực phẩm phải được công khai, đối chiếu rõ ràng.
Có thể nói, cuộc chiến chống thực phẩm “bẩn” không thể chỉ dựa vào các đợt ra quân mà đòi hỏi sự bền bỉ của chính quyền các cấp, cũng như cái “tâm” của nhà sản xuất và sự thông thái của người tiêu dùng. Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ công nghệ số, Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một Thủ đô an toàn, văn minh, đáng sống, nơi mỗi bữa ăn của người dân không còn nỗi lo thường trực về thực phẩm “bẩn”.
