Một hệ thống tên lửa của Iran được trưng bày tại Quảng trường Azadi ở Tehran. Ảnh: Reuters
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21-8 tuyên bố Washington đang theo dõi diễn biến tại Iran và cho rằng Tehran vẫn chưa sẵn sàng cho một “thỏa thuận đúng đắn”. Phát biểu này đánh dấu khoảng cách đáng kể giữa hai bên sau khi các thỏa thuận ngừng bắn trước đó nhanh chóng đổ vỡ.
“Chúng tôi hoàn toàn kiểm soát toàn bộ khu vực eo biển Hormuz... Vì vậy, họ rất muốn đạt được một thỏa thuận, nhưng theo tôi, họ chưa sẵn sàng để đạt được thỏa thuận đúng đắn”, Tổng thống Mỹ nói với các phóng viên.
Tuyên bố được đưa ra khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran sắp bước sang tháng thứ 6 và ngoại giao gần như đình trệ. Reuters cho biết thỏa thuận hòa bình trước đó đã hết hiệu lực trong tuần này mà không có nỗ lực đáng kể nào nhằm nối lại đàm phán.
Sức ép giờ đây đang chuyển mạnh sang mặt trận kinh tế. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố Washington chuẩn bị áp đặt “các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử”, đồng thời duy trì phong tỏa nhằm gia tăng sức ép lên Tehran. Chi tiết các biện pháp mới dự kiến được công bố ngày 24-8.
Trong khi đó, Tehran cho thấy chưa có dấu hiệu nhượng bộ. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, nhân vật giữ vai trò hàng đầu trong các cuộc đàm phán với Mỹ, ngày 21-8 kêu gọi nước này xây dựng kế hoạch vượt qua các biện pháp mà ông gọi là “trừng phạt bất công”. Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Iran, Thiếu tướng Ali Abdollahi cũng cảnh báo phản ứng của Iran trước các mối đe dọa mới của Mỹ sẽ “mang tính hủy diệt”.
Điểm nghẽn nguy hiểm nhất vẫn là Eo biển Hormuz. Trước khi chiến sự nổ ra cuối tháng 2, tuyến đường thủy này vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Ngày 20-8, chỉ 7 tàu chở hàng hóa đi qua eo biển, bằng một nửa ngày trước đó và thấp hơn nhiều so với hơn 130 tàu mỗi ngày trước chiến tranh.
Hệ quả đã lan ra ngoài Trung Đông. Giá dầu Brent ngày 21-8 đóng cửa ở 94,39 USD/thùng, tăng hơn 6% trong tuần. Xuất khẩu dầu Iran cũng chịu sức ép mạnh, giảm từ trung bình 1,4 triệu thùng/ngày năm 2025 xuống khoảng 534.000 thùng/ngày trong tháng 8.
Washington tin rằng phong tỏa và trừng phạt có thể buộc Tehran thay đổi tính toán. Tuy nhiên, gần 50 năm chịu sức ép kinh tế đã giúp Iran xây dựng nhiều cơ chế thích nghi và né tránh hạn chế. Trung Quốc, khách hàng mua hơn 80% lượng dầu Iran xuất khẩu bằng đường biển năm 2025 cũng khẳng định trừng phạt và gây sức ép không phải giải pháp cho xung đột.
Phát biểu mới của Tổng thống Mỹ vì thế cho thấy nghịch lý hiện tại. Cả Washington và Tehran đều chịu sức ép phải kết thúc chiến tranh, nhưng chưa bên nào sẵn sàng chấp nhận điều kiện của đối phương. Khi ngoại giao chưa tạo được lối thoát, mỗi vòng trừng phạt và đáp trả mới lại khiến cái giá của một thỏa thuận trở nên xa xỉ hơn.
