Nguy cơ vi phạm pháp luật khi sử dụng AI tạo ảnh

Tạo ảnh chân dung hay “tặng” dữ liệu cá nhân miễn phí?

Thời gian gần đây, trào lưu tạo ảnh bằng AI nở rộ trên mạng xã hội, thu hút nhiều người tham gia, đặc biệt là giới trẻ. Chỉ cần một ấm ảnh chân dung, sau vài thao tác là người dùng có thể sở hữu ngay những tấm ảnh đi dạo trên thảm lá vàng mùa thu, trong khung cảnh tuyết rơi hay lạc giữa rừng hoa, có thể sang bất cứ quốc gia nào, hay đến các vùng biển nổi tiếng thế giới.

Nhiều trào lưu tạo ảnh chân dung để thu hút tương tác trên mạng xã hội đã xuất hiện và được đông đảo người dùng hào hứng thực hiện như: Biến ảnh thành tượng sáp 3D, tạo ảnh trở thành phiên bản già lão hoặc phiên bản em bé, vẽ tranh chính mình từ ảnh, chuyển ảnh khuôn mặt thành ảnh búp bê len bông, hay tạo hình đồ chơi... Đặc biệt, mỗi khi xảy ra những vụ việc gây “bão” dư luận, một trào lưu ghép ảnh lại ra đời như: Tạo hàm răng khấp khểnh theo câu chuyện về một sư thầy trên mạng xã hội, khoe ảnh bản thân và thần tượng với những cử chỉ thân mật, thậm chí đi quá giới hạn. Cách đây chưa lâu, mốt tạo ảnh giả cảnh thần thái sang chảnh đứng bên ô tô đang bị lực lượng cảnh sát giao thông lập biên bản xử phạt cũng được nhiều người hưởng ứng mà không lường tới những hậu quả.

Theo các chuyên gia, trào lưu tạo ảnh bằng AI tưởng như vô hại nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Quan trọng hơn, dù sử dụng công cụ nào người dùng cũng phải tải ảnh của chính bản thân lên phần mềm. Khi đồng ý tải ảnh là lúc người dùng đã chấp nhận cho công ty phần mềm được thu thập, xử lý dữ liệu hình ảnh của bản thân. Từ đó, các dữ liệu cá nhân như hình ảnh khuôn mặt, thậm chí các thông tin như giới tính, tuổi… vô tình trở thành nguồn dữ liệu miễn phí cho các công ty phần mềm có thể thu thập, sử dụng hoặc bán lại.

Nếu người dùng lơ là, thiếu chú ý khi sử dụng phần mềm tạo ảnh của các công ty không uy tín, rất có thể sẽ vô tình chấp nhận cho các phần mềm này được quyền truy cập vào phần kho dữ liệu hình ảnh, tin nhắn, danh bạ trên điện thoại cá nhân. Khi nguồn dữ liệu rơi vào tay kẻ xấu, người dùng có nguy cơ bị tạo ảnh mạo danh để lừa đảo, bị dựng các ảnh, video có nội dung nhạy cảm để tống tiền…

Theo trend “sống ảo” có thể để hậu quả dài lâu

Sử dụng AI để tạo hình ảnh và đăng lên mạng xã hội không bị coi là hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, khi sử dụng những hình ảnh của người khác đăng lên mạng xã hội mà không được người đó cho phép hoặc sử dụng hình ảnh đó để bôi nhọ, xúc phạm danh dự, uy tín người khác, xâm phạm lợi ích nhà nước thì có thể là hành vi vi phạm pháp luật.

Cách đây không lâu, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an thành phố Hà Nội) đã xử lý trường hợp tài khoản mang tên N.T.Đ đã đăng tải bài viết sử dụng AI chế ảnh người ngất tại cây xăng trên mạng xã hội với nội dung “Giá xăng dầu “quay xe” - anh em đi đổ xăng ngay”. Tại cơ quan công an, N.T.Đ thừa nhận đã thừa nhận việc sử dụng hình ảnh AI sai sự thật nhằm mục đích câu “view”, câu “like”. N.T.Đ đã tự giác gỡ bỏ bài viết vi phạm trên mạng xã hội và cam kết không tái phạm.

Trước đó, cơ quan công an cũng đã xử phạt tài khoản N.V.D đăng tải ảnh đứng bên một ô tô có biển kiểm soát “Tập Nái” đang ký nộp phạt với một cảnh sát giao thông giữa đường phố. Hình ảnh ngụy tạo này đưa ra những thông tin sai sự thật, gây ra những hiểu nhầm trong dư luận, làm ảnh hưởng đến uy tín về lực lượng cảnh sát giao thông, tạo điều kiện cho các đối tượng xấu lợi dụng để lừa đảo, bôi nhọ các cơ quan thực thi pháp luật.

Luật sư Nguyễn Anh Thơm, Trưởng đại diện Văn phòng luật sư Nguyễn Anh (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) khẳng định, Điều 101, Nghị định số 15/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử; được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 14/2022/NĐ-CP ngày 27-1-2022 của Chính phủ quy định mức phạt tiền đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện hành vi “cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân” là từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng. Với các hành vi có dấu hiệu vu khống, xuyên tạc nghiêm trọng, gây tổn hại đến uy tín cơ quan nhà nước, có thể bị xử lý theo Điều 156 Bộ luật Hình sự về Tội vu khống. Hành vi tạo ảnh thân mật quá giới hạn với người nổi tiếng có thể bị xử lý theo Điều 155 Bộ luật Hình sự về Tội làm nhục người khác.

AI tạo ảnh có thể là trợ thủ đắc lực cho con người trong sáng tạo nội dung, nhưng nếu bị lạm dụng hoặc sử dụng một cách thiếu hiểu biết, nó có thể trở thành công cụ gây hại, tạo hoang mang dư luận, ảnh hưởng tiêu cực đến cộng đồng. Sử dụng AI tạo ảnh đăng mạng xã hội, người dùng cần tỉnh táo, tránh vì “đu trend”, “sống ảo” mà ngụy tạo và lan truyền hình ảnh giả mạo để rồi vi phạm pháp luật.