Khi bước vào mùa nắng nóng - thời điểm được xem là “mùa cao điểm” của bệnh dại - nguy cơ bùng phát dịch càng trở nên rõ rệt. Từ các ổ dịch xuất hiện rải rác đến những ca tử vong thương tâm, tất cả cho thấy hiểm họa không còn ở xa mà đang âm thầm hiện hữu ngay trong thói quen nuôi và tiếp xúc với chó, mèo của con người.
Nhân viên y tế tư vấn tiêm vắc xin phòng bệnh dại cho người dân tại Hệ thống tiêm chủng VNVC. Ảnh: Phong Lan
Thực trạng đáng báo động
Theo báo cáo của Bộ Y tế, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận 12 trường hợp tử vong do bệnh dại. Con số này không chỉ phản ánh mức độ nguy hiểm của căn bệnh mà còn cho thấy sự chủ quan vẫn tồn tại trong một bộ phận người dân. Đáng chú ý, số người đến điều trị dự phòng sau phơi nhiễm có xu hướng gia tăng, trong khi một số địa phương lại ghi nhận sự xuất hiện của các ổ dịch dại trên động vật.
Mới đây, các bác sĩ tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã cấp cứu một nữ bệnh nhân (72 tuổi, ở thành phố Hải Phòng) bị chính con chó becgie nặng khoảng 30kg, gia đình đã nuôi hơn 10 năm, bất ngờ tấn công. Khi đó, con vật có dấu hiệu ốm. Vụ tấn công để lại những tổn thương nghiêm trọng, đặc biệt ở cánh tay trái với vết thương phức tạp như đứt dây thần kinh giữa, mất một phần cơ lớn, lộ xương và dập nát phần mềm. Các bác sĩ đã tiến hành phẫu thuật khẩn cấp, cắt lọc phần mềm dập nát, nối dây thần kinh đồng thời tiêm huyết thanh kháng dại, vắc xin ngừa dại cùng huyết thanh uốn ván.
Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng may mắn được can thiệp kịp thời. Theo báo cáo của cơ quan chức năng, từ đầu năm 2026 đến ngày 7-4, tỉnh Tây Ninh ghi nhận 7 trường hợp tử vong do bệnh dại, trong đó có một ca đặc biệt đau lòng khi nạn nhân phát bệnh sau khoảng một năm kể từ lần bị chó cắn đầu tiên. Diễn biến này cho thấy bệnh dại không chỉ nguy hiểm tại thời điểm phơi nhiễm mà còn có thể âm thầm ủ bệnh kéo dài trước khi bùng phát với hậu quả gần như không thể cứu vãn.
Trong khi đó, tại Hà Nội, dù chưa ghi nhận ca tử vong trong quý I năm 2026 nhưng đã xuất hiện ba ổ dịch dại trên chó tại các xã Hòa Lạc và Hạ Bằng. Hiện 7 người bị chó nghi dại cắn đều được tiêm phòng đầy đủ và sức khỏe đều ổn định. Điều này cho thấy, khi xử trí đúng và kịp thời, bệnh dại hoàn toàn có thể phòng tránh được dù nguy cơ vẫn luôn hiện hữu.
Các chuyên gia nhận định rằng, một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến bệnh dại vẫn còn tồn tại là do tỉ lệ tiêm phòng cho chó, mèo chưa đạt mức an toàn trên phạm vi cả nước. Có những thời điểm, trong khi một số địa phương đạt tỉ lệ tiêm phòng trên 90% thì trung bình toàn quốc chỉ khoảng 50%. Sự chênh lệch này tạo ra “khoảng trống” dịch tễ, khiến vi rút dại có cơ hội lan rộng thông qua việc vận chuyển và mua bán động vật giữa các địa phương.
“Chìa khóa” kiểm soát bệnh dại
Bước vào mùa hè, nguy cơ bùng phát bệnh dại trở nên rõ rệt hơn. Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết, tháng 5 đến tháng 8 hằng năm được xem là “mùa bệnh dại”. Nhiệt độ cao khiến động vật, đặc biệt là chó mèo, dễ bị kích thích, thay đổi hành vi và có xu hướng đi lại nhiều hơn để tìm kiếm thức ăn và nước uống, qua đó làm gia tăng nguy cơ tiếp xúc và lây nhiễm.
Mùa hè cũng là thời điểm các hoạt động ngoài trời, du lịch và vui chơi diễn ra sôi động, kéo theo tần suất tiếp xúc với động vật tăng lên. Trẻ em - nhóm đối tượng dễ bị tổn thương - thường nô đùa tại những nơi có vật nuôi thả rông, rất dễ đối mặt với nguy cơ bị tấn công.
Một đặc điểm nguy hiểm của bệnh dại, theo bác sĩ Bạch Thị Chính, là thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài tuần đến vài năm, tùy thuộc vào vị trí và mức độ vết thương. Trên thực tế, đã có không ít trường hợp đáng tiếc khi nạn nhân cho rằng bị chó, mèo - kể cả vật nuôi trong nhà - tấn công nhưng vẫn chủ quan hoặc sau khi theo dõi thấy con vật không có biểu hiện bất thường thì nghĩ rằng không có nguy cơ. Chỉ đến khi con vật chết, họ mới hoảng loạn đi tiêm vắc xin nhưng lúc này đã quá muộn. Vi rút dại đã xâm nhập cơ thể và di chuyển đến não bộ, không có thuốc hay phương pháp điều trị đặc hiệu, người bệnh gần như phải đối mặt với cái chết trong đau đớn và thương tâm.
Theo ông Nguyễn Đình Đảng, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, “chìa khóa” để kiểm soát bệnh dại vẫn là tiêm phòng vắc xin cho đàn chó, mèo. Theo quy định chuyên môn, khi tỉ lệ tiêm phòng cho đàn chó, mèo đạt trên 80% thì được xem là bảo đảm yêu cầu phòng dịch. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng, tiêm phòng thôi là chưa đủ, người nuôi cần quản lý vật nuôi chặt chẽ, không thả rông và phải rọ mõm khi đưa ra nơi công cộng.
Bên cạnh các biện pháp phòng ngừa trên động vật, việc xử trí đúng khi bị chó, mèo cắn cũng đóng vai trò sống còn. Người dân cần rửa vết thương ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng trong ít nhất 15 phút, sau đó sát trùng bằng cồn hoặc dung dịch i ốt. Quan trọng nhất là phải đến cơ sở y tế để được tư vấn và tiêm phòng kịp thời, tuyệt đối không tự ý điều trị hoặc tin vào các phương pháp dân gian.
